De gestandaardiseerde maatregel geeft minister Bruno Bruins een onderhandelingsplafond voor elk nieuw specialistisch medicijn. ‘Ziekenhuizen spenderen jaarlijks gemiddeld twee miljard euro aan geneesmiddelen’, stelt de minister in het persbericht. Dure medicijnen drukken volgens hem nu te zwaar op het zorgbudget.

De minister zal vanaf 1 juli standaard met fabrikanten onderhandelen over nieuwe te dure middelen. Pas wanneer de prijs voldoende is gedaald, is het middel beschikbaar voor patiënten en artsen. Het Zorginstituut adviseert de minister over een redelijke kortingseis. Zij drukken de toegevoegde waarde van een medicijn uit in de eenheid quality adjusted life year; QALY. Het is nog niet bekend wat er gebeurt wanneer een producent weigert de prijs te verlagen.

Monopoliepositie

Volgens Toine Pieters, hoogleraar geschiedenis van de farmacie aan de Universiteit Utrecht, vervult de sluis vooral een symbolische functie. ‘Onderhandelen impliceert namelijk dat je echt wat te zeggen hebt, en dat is hier niet het geval. De bedoelingen zijn goed, maar het doet niets aan het echte probleem: de monopoliepositie van fabrikanten.’

Er is weerzin tegen de hoge bedragen die farmabedrijven kunnen vragen omdat ze de enige aanbieder zijn. Tegelijkertijd ontstaat maatschappelijke onrust wanneer een medicijn niet vergoed dreigt te worden. Vorig jaar woedde de discussie omtrent Orkambi, een zogenoemd ‘weesgeneesmiddel’. Het middel voor een kleine groep taaislijmpatiënten was onaanvaardbaar duur volgens toenmalig minister Schippers. Fabrikant Vertex vroeg 170.000 euro per patiënt, wat met 750 gebruikers zou neerkomen op een jaarlijkse kostenpost van ruim 127 miljoen.

Voorlopig nadelig

In oktober 2017 ging de inmiddels demissionaire minister na hevige protesten van patiënten toch over tot vergoeding. Op verzoek van de fabrikant is de overeengekomen prijs geheimgehouden. Eenzelfde soort discussie speelt sinds begin dit jaar rond weesmiddel Spinraza dat patiënten met de zeldzame spierziekte SMA gebruiken. Op de website horizonscangeneesmiddelen.nl is een openbare lijst van het ministerie van Volksgezondheid te vinden met acht nieuwe sluiskandidaten, inclusief de prijs.

‘De sluis is goedbedoeld, maar de medicijnprijzen gaan pas echt dalen als iedereen “nee” durft te zeggen tegen fabrikanten’, stelt Pieters. De nieuwe maatregel zal volgens hem patiënten en artsen op de korte termijn zelfs benadelen omdat het langere toelatingsproces de wachttijd op het medicijn verlengt. Daarnaast voorziet hij groei in de verschillen tussen rijk en arm: kapitaalkrachtige patiënten gaan ‘shoppen’ in landen waar het middel al wel beschikbaar is.